• >>
  • Wiadomości
  • >>
  • Spór o genetycznie modyfikowaną żywność
15.05.2017
Aktualizacja: 28.08.2017

Czy powinniśmy bać się genetycznie modyfikowanej żywności? Znak „wolne od GMO” już wkrótce może się pojawić na etykietach

Spór o GMO
pixabay

W Polsce nie brakuje przeciwników żywności modyfikowanej genetycznie. Przytaczają oni nie tylko argumenty natury  zdrowotnej, ale także etycznej. Czy stosowanie GMO rzeczywiście niesie ze sobą poważne zagrożenia?

Tym, co na nowo ożywiło dyskusję wokół genetycznie modyfikowanej żywności, jest najnowsza propozycja Ministerstwa Rolnictwa. Projekt ustawy, który obecnie jest konsultowany, zakłada możliwość umieszczania przez producentów na opakowaniach swoich produktów informacji „wolne od GMO”. Znakowanie w ten sposób żywności nie byłoby oczywiście obowiązkowe. Resort zaznaczył w uzasadnieniu, że projekt jest odpowiedzią na potrzeby konsumentów. Zadowoleni z ewentualnego przyjęcia nowych przepisów będą też niektórzy producenci, którzy próbowali już umieszczać podobną informację na produktach, ale w wielu przypadkach sądy nakazywały potem jej usunięcie.

Jaki jest obecny stan prawny w tym zakresie? Przepisy unijne nakazują znakowanie produktów GMO, czyli (w rozumieniu prawa europejskiego) wszystkich tych, które mają w swoim składzie co najmniej 0,9% domieszki GMO. Nie znakuje się natomiast produktów pochodzących od zwierząt karmionych genetycznie modyfikowanymi paszami. Jak wskazuje PAP, oznaczenia „wolne od GMO” stosuje się w kilku krajach UE, m.in. w Niemczech, Francji i Włoszech.

Polacy bronią rynku przed zalewem pasz i żywności GMO. Od 2010 roku resort rolnictwa dąży do zwiększenia produkcji białka wykorzystywanego w paszach, które byłoby alternatywą dla obecnie sprowadzanej z zagranicy śruty sojowej – wszystko po to, by w styczniu 2019 wprowadzić całkowity zakaz stosowania pasz GMO. Aktualnie trwają prace nad rządowym projektem, który zakłada, że Polska będzie strefą wolną od modyfikowanych genetycznie upraw.

Czym jest GMO?

Tym, co odróżnia żywność GMO od zwykłej, jest przede wszystkim wydłużony okres przydatności do spożycia. Żywność modyfikowana genetycznie jest też zazwyczaj bardziej odporna na pasożyty. Modyfikacja polega na wprowadzeniu do upraw genów innych roślin. W Polsce możemy kupić „wzbogaconą” w ten sposób kukurydzę czy soję, a także większe i bardziej czerwone pomidory, ziemniaki odporne na stonkę czy winogrona bez pestek.

Do największych zalet stosowania GMO należą obniżone koszty produkcji żywności, co może pozwolić na efektywniejsze i tańsze wyżywienie coraz liczniejszej populacji świata. Ze względu na możliwość upraw w niesprzyjających warunkach klimatycznych ONZ i OECD wskazują GMO jako sposób na walkę z głodem. Kolejnym pozytywnym skutkiem modyfikacji jest wzmocnienie niektórych roślin genami, dzięki którym wytwarzają one naturalne pestycydy. Te zaś sprawiają, że nie istnieje konieczność pryskania upraw toksycznymi substancjami.

GMO od lat jest przedmiotem badań naukowców. Mówi się wręcz, że genetyczne modyfikacje żywności i ich wpływ na zdrowie człowieka należą do najdokładniej przebadanych naukowo kwestii. Do 2015 roku tezę o nieszkodliwości GMO potwierdziło przynajmniej 275 instytutów naukowych, w tym eksperci Światowej Organizacji Zdrowia oraz Polskiej Akademii Nauk. Prof. Piotr Stępień z PAN w rozmowie z Money.pl dosadnie określił powtarzane przez krytyków GMO obawy jako „bezwstydna propaganda”.

Niebezpieczna zabawa w Pana Boga?

Przeciwnicy genetycznej modyfikacji roślin przytaczają swoje argumenty.

[…] z GMO zaczęto eksperymentować w laboratoriach dopiero około 30 lat temu, a z GMO w rolnictwie i na talerzu mamy do czynienia od zaledwie 17 lat. Trudno więc dziś ocenić długotrwały wpływ roślin GMO na środowisko i na nasze zdrowie. Czas obserwacji jest bowiem zbyt krótki, a badania, które się wykonuje, w większości nie pozwalają ocenić skutków długotrwałej diety zawierającej GMO ani jej wpływu na kolejne pokolenia

– twierdzi dr hab. Katarzyna Lisowska, była członkini Komisji ds. GMO przy Ministerstwie Środowiska.

Jakie mogą być inne zagrożenia związane z GMO? Oprócz potencjalnych zagrożeń dla zdrowia krytycy wymieniają m.in. rozprzestrzenianie się tzw. superchwastów. Istnieje obawa, że wzbogacane roślin o gen wzmacniający odporność na środki chwastobójcze może spowodować zwiększenie tej odporności także wśród chwastów rosnących w pobliżu. Co więcej, badania naukowców z Uniwersytetu Cornella wykazały, że technologia może być niebezpieczna dla innych organizmów – w trakcie obserwacji zauważono, że pyłek zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy spowodował śmierć gąsienic motyla.

GMO, które wśród wielu sceptyków budzi również wątpliwości natury etycznej, jest nieraz nazywane „zabawą w Pana Boga”. Oto, jak o GMO pisze Jeremy Rifkin w książce „The Biotech Century”:

Z chwilą, gdy narusza się wszelkie granice biologiczne, zaczyna się patrzeć na dany gatunek jak na zbiór informacji, które można dowolnie zmieniać. Prowadzi to do zupełnie nowego sposobu postrzegania nie tylko naszych powiązań z przyrodą, ale też sposobu jej wykorzystywania.

Polacy boją się GMO

Jak wynika z przeprowadzonych w 2013 roku badań CBOS, większość Polaków jest przeciwna uprawom roślin modyfikowanych genetycznie. W sumie aż dwie trzecie badanych wyraziło opinię, że powinno się zakazać takich upraw. Osób zdecydowanie przeciwnych zakazowi jest zaledwie 6%.

Opinie Polaków o GMO.
Opinie Polaków o GMO. Źródło: opracowanie własne na podstawie CBOS, 2013.

Choć większość badanych zgodziło się co do tego, że GMO to „osiągnięcie nauki i ludzkiego rozumu”, to wśród ankietowanych zdecydowanie przeważają obawy związane ze stosowaniem tej technologii. Aż 76% Polaków dostrzega w niej ryzyko wystąpienia u ludzi nowych chorób i alergii, a 67% – niekontrolowanych zmian genetycznych. Jako „niebezpieczną ingerencję w przyrodę” GMO określiło 71% badanych; tyle samo osób wyraziło obawy związane z opanowaniem rynku przez międzynarodowe koncerny. Jedynie co trzeci Polak widzi w GMO szansę na zmniejszenie cen żywności oraz zlikwidowanie głodu i niedostatku.

Czy obawy przeciwników GMO są uzasadnione?

Dodaj komentarz

Bądź pierwszy!

avatar
wpDiscuz